. .

شما اینجا هستید

مطالب تصادفی در سایت علمی نخبگان جوان | com.نخبگان

اشاراتی درباره اهمیت علم با تکیه بر متن کتاب «کلیله و دمنه»

PDF version
کل آرا: 255
دسته بندی: 
اشاراتی درباره اهمیت علم با تکیه بر متن کتاب «کلیله و دمنه»
امروزه دانش سياست در کتاب‌هاي علمي خاص در رشته‌هاي علوم سياسي و جامعه‌شناسي و ... يا از طريق رشته‌هاي دانشگاهي به متقاضيان عرضه مي‌شود. اما در گذشته اين شاخه از معارف بشري يا از طريق دانش فلسفه (زيرمجموعه سياست مدرن) يا از طريق داستان‌هايي مانند «کليله و دمنه» و کتاب‌هاي حکمت به متقاضيان عرضه مي‌شده است.

يکي از نکات مهم در فهم آثاي از قبيل «کليله و دمنه»، «مرزبان‌نامه» يا داستان «سندباد حکيم» در اين است که بدانيم اين قبيل کتاب‌ها، براي شاهان و شاهزادگان نوشته مي‌شده است. اهميت اين کتاب‌ها براي شاهان اين بوده که با خواندن اين کتاب‌ها اصول مربوط به سياست را بياموزند. در بطن اين کتب، داستان‌هايي آمده که بسياري از اين داستان‌ها تمثيلي هستند و تنها راه فهم اين داستان‌ها، همانا فهم رمز نهفته در اين کتاب‌هاست.

يکي از مهم‌ترين اين آثار که به قصد تعليم اصول سياست نوشته شده، «کليله و دمنه» است که از شهرت جهاني برخوردار است.

«کليله و دمنه» در اصل داستاني هندي بوده که «پنچاتنتراه» ناميده مي‌شده و گويا در ابتدا در پنج باب يا پنج داستان بوده است. بعد‌ها در زمان انوشيروان و در دوره ساساني اين کتاب به پهلوي ترجمه شد و تعدادي داستان ديگر نيز بدان افزدوه شد. در دوره اسلامي عبدالله بن مقفع که شهرتي ويژه در ترجمه متون پهلوي به عربي داشت، اين کتاب را به زبان عربي ترجمه کرد و تعدادي داستان هم به آن افزود. بر حسب اتفاق که بسياري از آثار عبدالله بن مقفع از بين رفته است، اين ترجمه هم‌اکنون برجاي است. در دوره سامانيان رودکي اين کتاب را به شعر منظوم برگرداند که امروزه از بين رفته و فقط برخي از ابيات آن بر جاي مانده است. در قرن ششم نصرالله منشي اين اثر را به نثر فني فارسي برگرداند. بعد‌ها ملاحسين کاشفي نيز کتاب «انوار سهيلي» را نوشت که تحرير ديگري از‌‌ همان «کليله و دمنه» بوده و تعدادي داستان هم اضافه بر آن داشته است. به گفته برخي از محققان اين اثر بوده که در غرب با نام «کليله و دمنه» مشهور بوده است.

به‌هرروي بايد در نظر داشت که «کليله و دمنه» در تاريخ ادب جهان از شهرتي ويژه برخوردار است. البته اين نکته قابل توجه است که اين کتاب در ابتدا براي شاهان و شاهزادگان هند نوشته شده بوده و کسي ديگر حق خواندن يا دانستن مطالب آن را نداشته است. در اين بخش به تاثير «کليله و دمنه» از منظر دانشي که مورد نياز شاهان بوده، مي‌پردازيم.

چنان‌که در مقدمه خود «کليله و دمنه» نيز آمده است، به انوشيروان گفته شد که در هندوستان کتابي از زبان بهايم و مرغان وجود دارد که در خزانه شاهان است و «کليله و دمنه» نام دارد. انوشيروان برزويه طبيب را براي آوردن آن راهي هند کرد و برزويه پس از تلاش فراوان و حيله‌هاي مختلف اين کتاب را به دست آورد. اين داستان در مثنوي مولوي و شاهنامه فردوسي نيز به طرق ديگر ذکر شده است. کتاب «کليله و دمنه» در دوره ساساني، صرفا کتابي بوده که فقط شاهان و شاهزادگان بايد آن را مي‌خواندند؛ چراکه اصول سياست را مي‌آموخته است. اگر کسي ديگر اين اثر را مي‌خوانده، گفته مي‌شده که قصد حکومت دارد. چنان‌که زماني که به خسروپرويز خطر بهرام چوبين را گوشزد مي‌کنند، يکي از اتهاماتي که به او مي‌بندند، اين است که «کليله و دمنه» مي‌خواند:

جز از رسم شاهان نراند همي

که پيوسته او دمنه خواند همي

اين حرف البته خيلي هم بي‌راه نبوده است، چراکه بهرام چوبين پس از مدتي قيام مي‌کند و حکومت را به دست مي‌گيرد. در هر صورت غرض از گفتن اين مطلب اين بود که بيان شود کتاب «کليله و دمنه» جزو کتب ممنوعي بوده که فقط شاهان مي‌توانسته‌اند آن را بخوانند. يکي از دلايل اين موضوع نيز تاکيد فراواني است که به شاهان شده تا در علم‌آموزي کوشا باشند. هر چند که بيشتر آن علمي که در کتاب «کليله و دمنه» مدنظر است،‌‌ همان علم سياست است.

امروزه دانش سياست در کتاب‌هاي علمي خاص در رشته‌هاي علوم سياسي و جامعه‌شناسي و... يا از طريق رشته‌هاي دانشگاهي به متقاضيان عرضه مي‌شود. اما در گذشته اين شاخه از معارف بشري يا از طريق دانش فلسفه (زيرمجموعه سياست مدرن) يا از طريق داستان‌هايي مانند «کليله و دمنه» و کتاب‌هاي حکمت به متقاضيان عرضه مي‌شد که البته بيشتر حکما و شاهان بوده‌اند. به‌هرروي در «کليله و دمنه» موارد بسياري وجود دارد که اهميت دانش را بيان مي‌کند و اين موضوع حتي از چند بيت منظوم رودکي که از اين اثر باقي مانده نيز اثبات مي‌شود:

تا جهان بود از سر آدم فراز

کس نبود از راز دانش بي‌نياز

مردمان بخرد اندر هر زمان

راز دانش را به هرگونه زبان

گرد کردند و گرامي داشتند

تا به سنگ اندر همي بنگاشتند

دانش اندر دل چراغ روشن است

و از همه بد بر تن تو جوشن است

برخي از نگرش‌هاي مهم علم و دانش براساس کتاب «کليله و دمنه» نصرالله منشي (قرن ششم) بدين قرار است:

1. عظمت انوشيروان به‌خاطر علم او بوده است: او-انوشيروان- «همت به تحصيل علم و تتبع اصول و فروع آن مصروف گردانيد، و در انواع آن به منزلتي رسيد که هيچ پادشاه پس از وي آن مقام را در نتوانست يافت.» اين بخش از زبان ابن مقفع گفته شده که انوشيروان به‌خاطر علم و دانش در ميان پادشاهان از بقيه بر‌تر شده است.

2. وجوب دانش براي زندگان: «زنده را از دانش و کردار نيک چاره نيست.» اين بخش از کلام بزرگمهر است که دانش را فصل گريزناپذير انسان مي‌داند.

3. لزوم همراهي علم با عمل: «هرکه علم بداند و بدان کار نکند، به منزلت کسي باشد که مخافت راهي مي‌شناسد، اما ارتکاب کند تا به قطع و غارت مبتلا گردد، يا بيماري که مضرت خوردني‌ها مي‌داند و هم‌چنان بر آن اقدام مي‌نمايد تا در معرض تلف افتد.» اين بخش نيز ادامه سخن بزرگمهر است که در بيان عالمان بدون عمل است.

4. منافع علم براي صاحبش: «عاقل از منافع دانش هرگز نوميد نگردد.» اين سخن در باب شير و گاو در داستان آن سه ماهي آمده است که: سه ماهي در آبگيري بودند که روزي دو صياد براي شکار آنان آمد. يکي از آنان سريع فرار کرد. دومي حيله‌اي به کار برد و خود را مرده ساخت و صياد او را به کناري انداخت و نجات يافت (و جمله فوق در شرح حال همين ماهي است) و ماهي سوم هم که چالاکي و تجربه نداشت، شکار شد.

5. اهميت حکمت نزد ملوک: «حکمت هميشه عزيز بوده است، خاصه به نزديک ملوک و اعيان.»

6. اصل و نسب مرد به دانش اوست: «عاقلان دانند که خاندان مرد، خرد و دانش است.»

7. پند بزرگمهر در اهميت علم: در بخش مقدمه «کليله و دمنه» سخنان بسياري از بزرگمهر نقل شده که در اهميت علم و دانش گفته شده است. در پايان بخشي از سخنان او آورده مي‌شود که در آن از اهميت علم سخن گفته است: «و فايده در تعلم، حرمت ذات و عزت نفس است، پس تعليم ديگران، که اگر به افادت مشغول گردد و در نصيب خويش غفلت ورزد همچون چشمه‌اي باشد که از آب او همه کس را منفعت حاصل مي‌آيد و او از آن بي‌خبر. و از دو چيز نخست خود را مستظهر بايد گردانيد، پس ديگران را ايثار کرد: علم و مال. يعني چون وجوه تجارب معلوم گشت، اول در تهذيب اخلاق خويش بايد کوشيد، آن‌گاه ديگران را بر آن باعث بود. و اگر ناداني اين بشارت را بر هزل حمل کند، مانند کوري باشد که کاژي را سرزنش کند.»

منبع: بنیاد ملی نخبگان

بازنشر: سایت علمی نخبگان جوان

افزودن دیدگاه جدید

ویژه های سایت

دعوت از سرمایه گذاران بخش خصوصی

دعوت از سرمایه گذاران بخش خصوصی در راستای تامین سرمایه طرح های دانش بنیان و نوآورانه و تحقق اقتصاد...

دعوت از متخصصین حوزه نرم افزار ( جذب برنامه نویس )

شرکت تسهیلگران رشد نوابغ جوان از تمامی متخصصین حوزه نرم افزار که آشنایی با زبان های برنامه نویسی...

دعوت به همکاری در واحد پشتیبانی تلفنی شرکت تسهیلگران رشد نوابغ جوان

شرکت تسهیلگران رشد نوابغ جوان از تمامی علاقه مندان به فعالیت در بخش پشتیبانی تلفنی این شرکت دعوت می...

دعوت از سرمایه گذاران بخش خصوصی
دعوت از متخصصین حوزه نرم افزار ( جذب برنامه نویس )
دعوت به همکاری در واحد پشتیبانی تلفنی شرکت تسهیلگران رشد نوابغ جوان

نظر سنجی

  • با چه روشی می توان سریعتر اقتصاد مقاومتی را محقق نمود و کشور را از وابستگی به دیگران رهانید ؟

  • تعداد مقالات: 3,050
  • بازدید امروز : 8149
  • بازدید دیروز: 19558

افراد آنلاین:

62

اکنون ساعت   11:36 am به وقت تهران میباشد.

امروز: يكشنبه 30 مهر 1396

بارکد نخبگان جوان کانال تلگرامی
 
 

استفاده از تمامی مطالب سایت تنها با ذکر منبع آن به نام سایت علمی نخبگان جوان و ذکر آدرس سایت com.نخبگان مجاز است
استفاده از نام و برند نخبگان جوان به هر نحو توسط سایر سایت ها ممنوع بوده و پیگرد قانونی دارد
مسئولیت مطالب ارسالی کاربران بر عهده سایت علمی نخبگان جوان نمی باشد

تهیه و تنظیم مطالب: com.نخبگان