. .

شما اینجا هستید

مطالب تصادفی در سایت علمی نخبگان جوان | com.نخبگان

تصادفاتي که زندگي ما را تغيير داد

PDF version
کل آرا: 28
تصادفاتي که زندگي ما را تغيير داد
وقتي صحبت از تصادف در اکتشافات علمي مي‌شود، مسلما منظور اين نيست که يک فرد معمولي به صورت کاملا تصادفي اتم را هنگام آشپزي يا رانندگي کشف مي‌کند، بلکه منظور اين است که دانشمندان بدون اين‌که آزمايش‌هايي با هدف دست‌يابي به يک کشف مهم انجام دهند، به نتيجه‌اي قابل توجه در مسائل علمي مي‌رسند،

هزاران سال بشر هنگام رعد و برق الکتريسيته را به‌وضوح در آسمان مي‌ديد، ولي زمان زيادي طول کشيد تا کشف آن به نام لوييجي گالواني ثبت شود. صدها سال بشر شاهد رشد کپک روي مواد غذايي بود، اما خيلي طول کشيد تا فلمينگ تيزچشم و تيزذهن پني‌سيلين را کشف کند. اين کشفيات اگرچه ظاهرا به شکل تصادفي به دست آمده‌اند، اما به اين معني نيست که هر کسي توان اين بخت و اقبال را دارد که جاي اين دانشمندان باشد. وقتي صحبت از تصادف در اکتشافات علمي مي‌شود، مسلما منظور اين نيست که يک فرد معمولي به صورت کاملا تصادفي اتم را هنگام آشپزي يا رانندگي کشف مي‌کند، بلکه منظور اين است که دانشمندان بدون اين‌که آزمايش‌هايي با هدف دست‌يابي به يک کشف مهم انجام دهند، به نتيجه‌اي قابل توجه در مسائل علمي مي‌رسند، ولي نکته‌اي که نبايد از نظر دور بداريم، اين است که از ميان هزاران انسان و صدها دانشمند اين گالواني و فلمينگ و... بودند که دقيق نگريستن را خوب ياد گرفته بودند. کتاب اکتشافات تصادفي علم به داستان‌هاي جذابي مي‌پردازد که در حاشيه اکتشافات بزرگ علمي وجود داشته؛ اکتشافاتي که در نوع و جايگاه خود مي‌توان گفت به صورت تصادفي محقق شده‌اند. اين کتاب نوشته دانيل استفان هالاسي و ترجمه محمدرضا قليچ‌خاني است و از سوي انتشارات روزنه منتشر شده است.

علم و کشف تصادفي: «کشف‌هاي تصادفي علم» داراي 13 فصل است که فصل اول با عنوان «علم و کشف تصادفي» علاوه بر ارائه تاريخ به کار بردن واژه تصادف براي دريافت‌هاي علمي، شمايي کلي از آن‌چه کتاب به آن خواهد پرداخت، ارائه مي‌دهد. در اين فصل نويسنده به‌روشني شرح مي‌دهد که اين کتاب نمي‌خواهد ارزش کار دانشمندان را کم کند. هالاسي در اين‌باره مي‌نويسد: «اگر ادعا کنيم که بيشتر دستاوردها حاصل تصادف بوده است تا کارهاي طرح‌ريزي‌شده، منصفانه داوري نکرده‌ايم.»

 

فردریش وهلر و ساخت اوره مصنوعی

فردريش وهلر در سال 1800 در آلمان متولد شد. او از معدود افرادي بود که در آن سال‌ها به شيمي و پزشکي به صورت توامان پرداخت؛ در آن زمان اعتقاد بر اين بود که نبايد اين دو علم با هم مطالعه شوند. وهلر در آزمايشگاه روي مواد شيميايي موجود در مايعات بدن انسان تحقيق مي‌کرد. اما سرانجام در پي فشار استادانش به کار پزشکي خاتمه داد و تنها به شيمي پرداخت، ولي همين اندک کار پزشکي او را به نتيجه بسيار بزرگي رساند. وهلر در سن 27 سالگي آلومينيوم و سپس برليوم را کشف کرد، اما کشف بزرگ او در زندگي تصادفي به دست آمد و به او جايگاهي بسيار رفيع‌تر در علم داد. وهلر در 1828 درحالي‌که در آزمايشگاه اسيد سياتيک و محلول آمونياک را ترکيب مي‌کرد و حرارت مي‌داد تا اتم‌هاي حاصل از آن‌ها را به دست بياورد، متوجه شد که پس از حرارت چند بلور سفيد نازک از ترکيب اين دو ماده شيميايي به دست مي‌آيد که بسيار شبيه بلورهاي اوره بودند که سال‌ها قبل و زماني که روي مايعات بدن انسان آزمايش‌هاي پزشکي انجام مي‌داد، مشاهده کرده بود. اين اولين ماده آلي بود که به شکل مصنوعي ساخته مي‌شد. پس از آن وهلر و دوستانش 16 مورد از مواد آلي را به شکل مصنوعي ساختند. در ادامه اين فصل شرح داده مي‌شود که شيمي آلي چگونه با تصادفاتي ديگر عجين شد و به توليد رنگ ارغواني شيميايي و عطر انجاميد.   

الکساندر فلمينگ و کشف پني‌سيلين: به جرئت مي‌توان گفت يکي از  بزرگ‌ترين دستاوردهاي علم پزشکي از روز نخست تا کنون کشف پني‌سيلين است که به صورت تصادفي توسط الکساندر فلمينگ کشف شد. خيلي ساده و خلاصه خانم دستيار فلمينگ فراموش کرد يکي از ظرف‌هاي محتوي باکتري استافيلوکوکوس را بپوشاند و محتوي اين ظرف که در مجاورت هواي آزاد پنجره نيمه‌باز قرار داشت، تا صبح فردا کپک زد. فلمينگ عصباني قبل از دور انداختن اين ظرف با دقت به محتويات آن نگاه کرد و متوجه شد کپک‌ها در حال خوردن باکتري‌ها هستند و اين سرآغاز آزمايش‌هايي در همين زمينه شد، تا زماني که در جريان جنگ جهاني دوم اين کپک‌هاي پني‌سيلين به توليد انبوه رسيد و جان هزاران نفر را نجات داد. در همين فصل شرح داده مي‌شود که چگونه دانشمندان بسياري در طول دهه‌ها در پي کشف دارويي براي مقابله با باکتري‌ها و ميکروب‌ها بودند و بسيار هم به آن نزديک شدند، ولي درنهايت نتوانستند به نتيجه دلخواه برسند.

 

رونتگن، بکرل و اشعه‌های مرموز

ويلهلم کنراد رونتگن رئيس گروه فيزيک دانشکده ورتسبورگ در شهر باواريا بود. او در سال 1895 کشف غيرمنتظره‌اي کرد که براي او شهرت جهاني و جايزه نوبل به همراه داشت. او در پنجم نوامبر 1895 اشعه ايکس را کشف کرد. در آن زمان پروفسور رونتگن روي اشعه‌هاي کاندي آزمايش مي‌کرد و به هيچ عنوان قصدش دست‌يابي به اشعه‌اي مرموز و کشف‌نشده نبود، اما در حين آزمايش پيچيده‌اش به صورت تصادفي اشعه‌اي را در اتاق تاريک پيدا کرد که به دليل ناشناخته بودن آن را اشعه ايکس ناميد. سال‌ها بعد دانشمند ديگري به نام آنتوني هنري بکرل درحالي‌که روي اشعه ايکس و پديده فلوئورسانس تحقيق مي‌کرد، به کشف جديدي دست يافت با عنوان راديواکتيويته. مدتي بعد ماري کوري به کار بکرل علاقه‌مند شد و آن را به کمک همسرش پير کوري تکميل کرد. از نتيجه کار کوري و بکرل، انيشتن استفاده کرد و بمب اتم را ساخت. «امروزه ما نيروگاه‌هاي اتمي داريم. هواپيماهاي اتمي و سفينه‌هاي فضايي طرح‌ريزي، ساخته و آزمايش مي‌شوند. همه اين‌ها از سال 1895 آغاز شد، يعني زماني که رونتگن کاملا تصادفي اشعه جديد را کشف کرد.» شونبين، نوبل و مواد منفجره: در سال 1846 پروفسور کريستين فردريش شونبين، استاد شيمي دانشگاه باسل سوييس، به نتيجه‌اي بزرگ و غيرمنتظره دست يافت. روزي او از غياب همسرش در خانه استفاده کرد و در آشپزخانه مشغول گرم کردن اسيد نيتريک و اسيد سولفوريک شد، ولي به صورت ناگهاني ظرف شيشه‌اي محتوي اسيد از دستش رها شد و شکست. براي پاک کردن اسيد از دستمال پنبه‌اي آشپزخانه استفاده کرد، ولي دستمال در مجاورت اجاق روشن ناگهان منفجر شد و آتش گرفت، درحالي‌که شونبين مي‌دانست اسيد نيتريک و اسيد سولفوريک هيچ‌کدام باعث انفجار نمي‌شوند. اين عمل را چندين بار با دستمال‌هاي پنبه‌اي آشپزخانه تکرار کرد و هربار همان انفجار را با همان صداي مهيب مشاهده کرد. شونبين نام اين ماده را «درخت پشم تيرانداز » گذاشت و ما امروز به آن «پنبه باروتي» مي‌گوييم. اين شروع تحقيقاتي بود که بعدها آسکانيا سوبررو با اضافه کردن قدري گليسيرين به پنبه باروتي پيش برد و نتايج تحقيقاتش را منتشر کرد. اين پروسه را آلفرد برنهارد نوبل 15 سال بعد تکميل کرد و ديناميت را ساخت. 

 

توماس ادیسون و دستگاه سخن‌گو

مخترع مشهور آمريکايي توماس اديسون 1093 اختراع به ثبت رساند. بسياري از اختراعات او اکتشافاتي بود که به صورت تصادفي به دست آمده بودند. يکي از مشهورترين اختراعاتش يعني گرامافون نيز ماجراي جالبي دارد که تقريبا مي‌توان به آن کشف تصادفي گفت. البته پيش از اين اديسون بسيار تلاش کرده بود که با الهام از اختراع گراهام بل، يعني تلفن و تلفيق آن با تلگرام دستگاهي اختراع کند که بتواند صداها را ضبط کند. اما اديسون دقيقا زماني به اين اختراع دست پيدا کرد که در فکر اختراعي ديگر بود، يعني اختراع دستگاه تکرارکننده تلگرام. يک روز اديسون تصميم گرفت براي دستگاه تکرارکننده تلگرام به جاي چرخ دايره شکل از نوارهاي کاغذي پوشيده از موم استفاده کند. ضمنا در نظر داشت از يک نوع فلز مثل مس براي واضح‌تر ساختن نقطه خط‌هاي تلگرام استفاده کند. او سرعت دستگاه را افزايش داد و ناگهان صداهايي شبيه صداي مبهم انسان شنيد. اديسون مدتي به اين مسئله فکر کرد و بعد به‌سرعت دو ديافراگم را که مجهز به سوزن‌هاي کوتاه و کندي بودند، به هم متصل کرد، سپس نوار باريکي را از کاغذ مومي از شکاف باريک و کشيده زير ديافراگم رد کرد و درحالي‌که کاغذ زير سوزن مرتعش را با سرعت تکان مي‌داد، فرياد زد: «هلو!» سپس همان کاغذ را از شکافي که زير دومين ديافراگم بود، رد کرد و صداي مبهم خودش را شنيد که مي‌گويد: «هلو!»

 

دونالد استاکی و سرامیک شیشه‌ای

استفاده از شيشه قدمتي چندهزار ساله دارد، ولي تا سال‌ها تحقيقات مختلف براي به دست آوردن شيشه‌هاي مقاوم که هم تاب حرارت را داشته باشند و هم در برابر ضربه و سرما مقاوت کنند، بي‌فايده بود و روند پيشرفت آن خيلي کند بود. اوايل دهه 1940 دانشمند جواني به نام اس. دونالد استاکي توانست به کشف بزرگي برسد که منجر به ساخت شيشه کاملا جديدي با نام سراميک شيشه‌اي شد. استاکي در آزمايشي که با قطعه شيشه‌اي انجام مي‌داد، شيشه را داخل بخاري انداخت و آن را به همان صورت رها کرد و فراموشش کرد و شب به خانه رفت. صبح فردا يادش آمد که قرار بوده روي تکه شيشه گران‌قيمت طرحي بتراشد. با عجله رفت و در بخاري را که دمايي بالاي 600 درجه داشت، برداشت و ديد شيشه سفيد قهوه‌اي و بسيار سخت شده. با انبري شيشه را از کوره خارج کرد، اما شيشه به دليل وزن زياد رها شد. درحالي‌که استاکي منتظر بود شيشه خرد شود، ديد که با صداي فلز مانندي به زمين خورد. اين سراميک شيشه‌اي بود که استاکي کشف کرده بود و امروزه استفاده‌هاي زيادي دارد. هفت فصل بالا مهم‌ترين فصول کتاب هستند. اما چهار فصل باقي‌مانده نيز خالي از لطف و جذابيت نيستند و به دليل مجال کم اين مطلب فقط عناوين آن‌ها در زير مي‌آيد:

چارلز گودير و داستان لاستيک

آلوويز سنفلدر و ليتوگرافي

وينسنت شيفر: باران‌ساز

دکتر پارکز و انجماد ياخته‌هاي زنده

و کشف‌هاي تصادفي بيشتر: فصل پاياني کتاب با عنوان «و کشف‌هاي تصادفي بيشتر» به صورت گذرا و خيلي فشرده به برخي از کشف‌هاي تصادفي علم مي‌پردازد که در متن کتاب نيامده و البته نسبت به 11 مورد ذکرشده در کتاب از اهميت کمتري برخوردارند. هدف از اين فصل اين است که نشان دهد تعداد کشفيات تصادفي بسيار زياد است و حد و مرزي ندارد. در پايان اين فصل نويسنده مي‌گويد: «تصادف به‌تنهايي کافي نيست. در کشف‌هاي تصادفي، ذهن بيننده، از همه ارکان مهم‌تر است.»

 

سخن پایانی

«کشف‌هاي تصادفي علم» کتاب کم‌حجم و جذابي است. چه کسي از شنيدن قصه کشفي بزرگ لذت نمي‌برد، آن هم وقتي که آن کشف بزرگ زندگي امروز ما را متحول کرده. داستان‌هاي پشت قضاياي علمي گاهي حتي از خود آن‌ها جذاب‌ترند. اين‌که امروزه اوره در چه داروهايي استفاده مي‌شود، آن‌قدر جذاب نيست که داستان کشف اوره جذاب است. مسلما کشفيات تصادفي خيلي خيلي بيشتري در طول تاريخ علم وجود دارد که گنجاندن داستان همه آن‌ها در يک کتاب کار ناممکني است، اما مي‌توان گفت تا حدود زيادي انتخاب‌هاي دانيل استفان هالاسي انتخاب‌هاي خوبي بوده و به مهم‌ترين و تاثيرگذارترين کشف‌هاي تصادفي تاريخ علم پرداخته است. علاوه بر اين، کتاب از ترجمه روان و خوبي برخوردار است که اين مسئله به ارزش کتاب براي مطالعه افزوده است.

منبع: بنیاد ملی نخبگان

باز نشر : سایت علمی نخبگان جوان

کلمات کلیدی: 

افزودن دیدگاه جدید

ویژه های سایت

دعوت از متخصصین حوزه نرم افزار ( جذب برنامه نویس )

شرکت تسهیلگران رشد نوابغ جوان از تمامی متخصصین حوزه نرم افزار که آشنایی با زبان های برنامه نویسی...

دعوت از متخصصین حوزه نرم افزار ( جذب برنامه نویس )

نظر سنجی

  • با چه روشی می توان سریعتر اقتصاد مقاومتی را محقق نمود و کشور را از وابستگی به دیگران رهانید ؟

  • تعداد مقالات: 3,060
  • بازدید امروز : 2984
  • بازدید دیروز: 23872

افراد آنلاین:

199

اکنون ساعت   2:28 am به وقت تهران میباشد.

امروز: دوشنبه 2 مهر 1397

بارکد نخبگان جوان کانال تلگرامی
 
 

استفاده از تمامی مطالب سایت تنها با ذکر منبع آن به نام سایت علمی نخبگان جوان و ذکر آدرس سایت com.نخبگان مجاز است
استفاده از نام و برند نخبگان جوان به هر نحو توسط سایر سایت ها ممنوع بوده و پیگرد قانونی دارد
مسئولیت مطالب ارسالی کاربران بر عهده سایت علمی نخبگان جوان نمی باشد

تهیه و تنظیم مطالب: com.نخبگان