. .

شما اینجا هستید

مطالب تصادفی در سایت علمی نخبگان جوان | com.نخبگان

چرا شاعران و نویسندگان در قدیم به منابع آثار خود توجه ویژه‌ای داشتند؟

PDF version
You voted 1. کل آرا: 88
دسته بندی: 
چرا شاعران و نویسندگان در قدیم به منابع آثار خود توجه ویژه‌ای داشتند؟
در منظومه‌‏‏هاي کهن فارسي، يکي از سنت‏‌هاي ويژه‌‏اي که وجود داشته، اين بوده که شاعران و نويسندگان غالبا تاکيد داشته‏‌اند که منابع داستاني خود را ذکر کنند.

از کهن‏ترين آثاري که به اين منابع بارها و بارها اشاره کرده، «شاهنامه» فردوسي است. فردوسي بارها تاکيد کرده که داستانش را از موبدي يا از دهقاني شنيده‏ و سپس داستان خود را بيان کرده است. ابياتي از اين قبيل در «شاهنامه» فراوان است:

ز دهقان شنيدم يکي داستان

که برخواند از گفته باستان

بسياري از پژوهش‌گران اعتقاد دارند که منبع اصلي او همان «شاهنامه ابومنصوري» بوده است و اشاره به دهقان يا موبد نيز اشاره به اين کتاب  و منابعي است که در اين کتاب ذکر شده است. برخي از محققان نيز به منابعي ديگر اشاره کرده‏اند. اشارات مکرر فردوسي به منابع خود، گويي از منظر حماسه‏سرايان ديگر نيز پنهان نمانده و به گفته دکتر ذبيح‏الله صفا، بعدها تبديل به سنتي ادبي شد. بسياري از حماسه‏سرايان نيز در داستان‏هاي خود به اين موضوع اشاره ‏کرده‏اند که داستان خود را از منبعي متقن شنيده‏اند. البته صحت و سقم برخي از اين سخنان محل تأمل است. اشاره به منبع در داستان‏هاي غيرحماسي نيز مکرر ديده مي‏شود. نظامي در «ليلي و مجنون» مي‏گويد:

دهقان فصيح پارسي‏زاد

از حال عرب چنين کند ياد

نظامي در «هفت‏پيکر» و «اسکندرنامه» نيز مکرر به منابع داستاني خود اشاره دارد. در برخي از داستان‏هاي نثر منشيانه همچون «کليله» و «مرزبان‏نامه» نيز اين اشارات مکرر به منبع داستاني به چشم مي‏خورد. حتي در داستان‏هاي نثر عاميانه مانند «سمک عيار» نيز به اين موضوع اشاره شده که داستان از کسي ديگر نقل مي‏شود.

اين اشارات و تاکيدات شاعران و نويسندگان به منبع ديگري براي داستان خود، تاکيد بر اين موضوع دارد که خواننده خود را مطمئن کنند که اثر آنان با مطالعه و زحمت نوشته شده و به‏نوعي خواننده را از دانش و تسلط خود مطمئن کنند.

يکي از شاعران و حماسه‏سرايان برجسته تاريخ ادب فارسي، ايرانشاه بن ابالخير (قرن پنجم و اوايل قرن ششم) است که در برخي از منابع او را ايرانشان نيز گفته‏اند. از ايرانشاه بن ابالخير دو منظومه حماسي بسيار مهم بر جاي مانده است؛ يکي «بهمن‏نامه» و ديگري «کوش‏نامه» که هر کدام در حدود 10 هزار بيت شعر دارند و با احتساب هر دو منظومه با هم، ايرانشاه حدود 20 هزار بيت شعر حماسي دارد و پس از فردوسي بايد او را برجسته‏ترين حماسه‏سراي ايران ناميد. هر چند که منظومه‏هايي مانند «زرين‏قبانامه» و «برزونامه» بيش از اين دو اثر شعر دارند، اما صرف تعداد ابيات در اين برجستگي مدنظر نيست، بلکه اين قضاوت براساس تبحر شاعر و ارزش مواد حماسي و اساطيري است که اين آثار براي پژوهش‌گران دارد. در هر صورت به گمان نگارنده بر اساس ارزش حماسي و اسطوره‏شناسي اين دو اثر و به‌خصوص «کوش‏نامه» با کمي تسامح بايد گفت که حتي از «گرشاسب‏نامه» نيز بيشتر است.

«بهمن‏نامه» داستان بهمن، پسر اسفنديار، است که انتقام پدر خود را از خاندان رستم در سيستان مي‏گيرد و داستان کوش پيل‏دندان، درباره پهلواني به نام کوش است که دندان‏هايي مانند گراز و گوشي مانند پيل دارد و هزاروپانصد سال زندگي مي‏کند و بسياري از کشورها را فتح مي‏کند. نوع داستان‏هايي که ايرانشاه درباره بهمن و کوش پيل‏دندان دارد، به نوعي راهنمايي به اين قضيه است که ايرانشاه در سرودن آثار خود به منابعي غير از منابع «شاهنامه» دسترسي داشته است و احتمالا بايد منابع داستاني او را مربوط به سنت ادبيات داستاني غرب ايران دانست؛ منابعي که چه بسا هنوز کشف و بررسي نشده‏اند، چراکه خيلي از داستان‏هاي بهمن در عراق و مصر مي‏گذرد و داستان کوش نيز بخش‏هاي مهم آن در شمال آفريقا جريان دارد.

گذشته از فوايد ادبي و اساطيري در آثار ايرانشاه بن ابالخير، اهميت ويژه‏اي که او براي دانش قائل است و اشارات مختلفي که در اشعارش به کتاب‏هاي مختلف دارد، جالب توجه است. برخي از اشارات او به برخي از کتاب‏ها بيان مي‏شود:

1. منبع داستان: ايرانشاه نيز مانند فردوسي معتقد است که داستان‏هاي خود را از منبعي متقن گرفته است. در آغاز داستان بهمن مي‏گويد:

چنين گفت دهقان موبدنژاد

که بر ما در داستان برگشاد

 

2. کتابي اسرارآميز: شاعر در آغاز «کوش‏نامه» مي‏گويد که من دوستي داشتم که وقتي به توانايي من در سرودن شعر پي برد، نامه‏اي (کتابي) ويژه از داستان کوش را براي من آورد و از من خواست که آن را به نظم درآورم:

مرا گفت اگر راي داري بر اين

يکي داستان دارم از شاه چين

که هر کس که آن را بخواند به هوش

بسي بهره بردارد از کار کوش

بديدم من اين نامه سودمند

سراسر همه دانش و راي و پند

3. علاقه بسيار قهرمان داستان به کتاب: منظومه «کوش‏نامه» دو بخش دارد که بخش اول درباره يک کوش دادگر است و بخش دوم درباره کوش پيل‏دندان که تغيير شخصيت بسيار دارد. کوش اول پادشاهي دادگر و عادل است و علاقه بسياري هم به کتاب دارد، به گونه‏اي که وقتي يک نفر قرار شد براي او هديه‏اي بياورد، پيش خودش حساب کرد بهترين هديه براي کوش، کتاب است:

نگه کرد تا شاه گيتي چه چيز

به دل دوست دارد به ديدار نيز

بر شاه گيتي نديد آن جوان

گرامي‏تر از نامه خسروان

شب و روز دفتر بدي يار اوي

همه دانش آموختن کار اوي

4. هديه 9 پاره کتاب به کوش: يکي از بخش‏هاي ويژه در ادبيات حماسي ايران که در کمتر اثري مشابهت دارد، ارسال 9 کتاب براي کوش دادگر است. کوش نخست، که علاقه بسياري به کتاب دارد، از طرف برادرش 9 کتاب برايش هديه مي‏رسد. کتاب‎ها در زمينه‏هاي مختلف بوده‏اند؛ پزشکي، فلسفي، تاريخي و...

فرستاد نُه پاره دفتر به شاه

که هر يک سوي دانشي برد راه

چو درياي دانش مر آن هر يکي

فزون آمدي هر يکي بر يکي

از آن نُه دو اندر پزشکي نمود

که اندر جهان آن پزشکي نبود...

دگر علم بقراط اندر فصول

که مردم ز خواندن نگردد ملول

ز اخبار شاهان فرستاد پنج

که هر کس ز گيتي چه ديده است رنج

 

شاعر پس از آن‏که به برخي از اين کتاب‏ها اشاره مي‏کند، از پنج کتاب تاريخي داستان‏هايي را هم نقل مي‏کند.

5. بخشش کتاب‎ها به اسکندر: مهانش که از نوادگان کوش بوده و اوست که براي اسکندر از کوش سخن مي‏گويد، کتابي را که داستان کوش در آن است، به همراه ديگر کتاب‏هايي که دارد، به اسکندر مي‏بخشد:

مر اين کوش را آبتين پروريد

چو در بيشه چين مر او را بديد

کنون شاه را بخشم اين داستان

بسي دفتر ديگر از باستان

6. کتابي از پوست آهو: اسکندر پس از مرگ مهانش کتاب‎هاي بسياري از او به دست مي‏آورد و وزيرش داستان کوش را براي او مي‏خواند:

واز آن‏جا بسي دفتر آورد شاه

همي کرد هر يک به هر يک نگاه

يکي دفتر از پوست آهو بيافت

چو دستور خسرو به خواندن شتافت

 

منبع: بنیاد ملی نخبگان

بازنشر: سایت علمی نخبگان جوان

افزودن دیدگاه جدید

ویژه های سایت

دعوت از متخصصین حوزه نرم افزار ( جذب برنامه نویس )

شرکت تسهیلگران رشد نوابغ جوان از تمامی متخصصین حوزه نرم افزار که آشنایی با زبان های برنامه نویسی...

دعوت از متخصصین حوزه نرم افزار ( جذب برنامه نویس )

نظر سنجی

  • با چه روشی می توان سریعتر اقتصاد مقاومتی را محقق نمود و کشور را از وابستگی به دیگران رهانید ؟

  • تعداد مقالات: 3,060
  • بازدید امروز : 13754
  • بازدید دیروز: 33893

افراد آنلاین:

279

اکنون ساعت   7:54 am به وقت تهران میباشد.

امروز: سه شنبه 1 آبان 1397

بارکد نخبگان جوان کانال تلگرامی
 
 

استفاده از تمامی مطالب سایت تنها با ذکر منبع آن به نام سایت علمی نخبگان جوان و ذکر آدرس سایت com.نخبگان مجاز است
استفاده از نام و برند نخبگان جوان به هر نحو توسط سایر سایت ها ممنوع بوده و پیگرد قانونی دارد
مسئولیت مطالب ارسالی کاربران بر عهده سایت علمی نخبگان جوان نمی باشد

تهیه و تنظیم مطالب: com.نخبگان